Vozes insurgentes: produções de autoria indígena em situação pedagógica
| dc.contributor.advisor | Santos, Osmar Moreira dos | |
| dc.contributor.author | Silva, Anyelle Gomes da | |
| dc.contributor.referee | José Carlos, Félix | |
| dc.contributor.referee | Miranda, Marina Rodrigues | |
| dc.date.accessioned | 2026-03-12T16:24:05Z | |
| dc.date.available | 2026-03-12T16:24:05Z | |
| dc.date.issued | 2025-12-19 | |
| dc.description.abstract | Este estudo investigou como produções de autoria indígena — para além da literatura, abrangendo música, arte, dança, oralidade, e espiritualidade — vêm sendo inseridas na Educação Básica, tanto em escolas indígenas quanto não indígenas. Em um país historicamente marcado por práticas de apagamento e epistemicídio, a pesquisa buscou compreender de que forma o sistema educacional brasileiro executa a inclusão cidadã da Lei nº 11.645/2008, que determina a inclusão das culturas indígenas no currículo escolar, e como as próprias comunidades mobilizam estratégias para fazer ecoar seus saberes. O eixo qualitativo privilegiou uma abordagem dialética, articulando leitura documental, revisão bibliográfica e investigação empírica de caráter etnográfico. O estudo de materiais didáticos e paradidáticos distribuídos pelo Estado possibilitou mapear as representações das produções indígenas e as práticas pedagógicas associadas. A pesquisa estendeu-se para além da perspectiva institucional, alcançando a produção intelectual e educativa dos próprios povos, destacando as táticas utilizadas para inserir saberes ancestrais no ensino formal e tensionar as estruturas hegemônicas da escola. Concomitantemente, examinou-se o papel das políticas educacionais, problematizando seus efeitos como mecanismos de inclusão ou de controle epistêmico. A observação de práticas, interações e discursos no contexto escolar foi fundamental para compreender as dinâmicas de resistência presentes no cotidiano. Como exercício confrontativo, a experiência da Bolívia foi analisada, evidenciando avanços em sua proposta de educação intercultural crítica. Assim, o estudo revela que, apesar do contexto de apagamento, as vozes indígenas não apenas resistem, mas reconfiguram os espaços pedagógicos, afirmando sua presença e seus saberes. | |
| dc.description.abstract2 | Ko estudio oinvestiga mba’éichapa umi producción de autorización indígena — además de literatura, ocubri música, arte, jeroky, oralidad ha espiritualidad — oike educación básica-pe, mbo’ehao indígena ha ndaha’éiva indígena-pe. Peteî tetãme históricamente marcada umi práctica de borrado ha epistemicidio, investigación oheka oikuaa mba'éichapa sistema educativo brasileño ombohovái Ley No 11.645/2008, odetermináva oike haguã cultura indígena currículo escolar-pe, ha mba'éichapa umi comunidad voi omongu'e estrategias eco de conocimientos. Ko eje cualitativo privilegio peteî enfoque dialéctico, oarticuláva análisis documental, revisión bibliográfica ha investigación empírica peteî naturaleza etnográfica. Pe estudio ojejapóva mbo’epy ha mbo’epy rehegua omosarambíva Estado rupive ikatu ojejapo mapa umi representación producciones indígenas ha umi práctica pedagógica asociada rehegua. Ko análisis ojeipysóva perspectiva institucional, oguahëva producción intelectual ha educativa tavayguakuérape voi, omomba'eguasúva táctica ojeporúva omoinge haguã conocimiento ancestral educación formal ha tensión umi estructura hegemónica mbo'ehaópe. Upe jave avei oñehesa’ỹijo política educativa rembiapo, oproblematiza umi efecto orekóva mecanismo de inclusión térã control epistémicos ramo. Pe observación umi práctica, interacción ha discurso contexto escolar-pe ha’e fundamental oñentende haguã dinámica de resistencia oîva tekove ára ha ára. Péicha ejercicio confrontacional, oñeanalisa experiencia Bolivia, omomba'eguasúva umi avance propuesta orekóva educación intercultural crítica. Péicha estudio ohechauka, jepénte contexto de borrado, umi voz indígena ndaha'éi oresisti añónte, sino reconfigurar espacios pedagógicos, omoañetéva presencia ha conocimiento orekóva. | |
| dc.format.mimetype | application/pdf | |
| dc.identifier.citation | Silva, Anyelle Gomes da. Vozes insurgentes: produções de autoria indígena em situação pedagógica. Orientador: Osmar Moreira do Santos. 2025. 188 f. Dissertação (Mestrado em Crítica Cultural) - Departamento de Línguística, literatura e artes. Universidade do Estado da Bahia, Alagoinhas, 2025. | |
| dc.identifier.uri | https://saberaberto.uneb.br/handle/20.500.11896/11083 | |
| dc.identifier2.Lattes | https://lattes.cnpq.br/9153960025235501 | |
| dc.language.iso | por | |
| dc.publisher | Universidade do Estado da Bahia | |
| dc.publisher.program | Programa de pós-graduação Stricto Sensu em Crítica Cultural | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.rights.uri | http://creativecommons.org/licenses/by-nd/3.0/br/ | |
| dc.rights2 | Attribution-NoDerivs 3.0 Brazil | en |
| dc.subject.keywords | Educação intercultural | |
| dc.subject.keywords | Materiais didáticos | |
| dc.subject.keywords | Políticas curriculares | |
| dc.subject.keywords | Produções indígenas | |
| dc.subject.keywords | (Re)existência | |
| dc.title | Vozes insurgentes: produções de autoria indígena em situação pedagógica | |
| dc.title.alternative | Insurgent Voices: Indigenous Authored Productions in Pedagogical Contexts | |
| dc.type | info:eu-repo/semantics/masterThesis |